Bij 40 professionele rugbyspelers verschilde de microbiota van die van 46 sedentaire controlepersonen meer door wat ze produceert dan door de soorten waaruit ze bestaat (1). Er bestaat geen ideaal profiel om na te streven, wel functies om te ondersteunen, en het bord is daarvoor de meest directe hefboom. Hieronder leest u wat vaststaat, wat nieuw is en wat de diëtist in de dagelijkse praktijk kan aanbevelen.
De microbiota van de atleet onderscheidt zich door haar functies. Bij de Ierse rugbyspelers, vergeleken met twee controlegroepen van 23 personen die op lichaamsbouw waren gematcht, was de microbiële diversiteit hoger en gecorreleerd met de hoge eiwitinname en met creatinekinase (2). Het verschil was nog duidelijker op functioneel niveau, met meer korteketenvetzuren (SCFA’s) in de stoelgang: acetaat, propionaat en butyraat (1). Deze SCFA’s kunnen tot 10% van de dagelijkse energiebehoefte dekken (3), dienen als substraat voor de dikke darm en de spieren, en kunnen de insulinegevoeligheid van de spieren verbeteren en ontsteking verminderen (4).
Lees ook: Topsporters: waarom vormen infecties zo’n grote bedreiging?
Voeding weegt even zwaar als training. Een analyse van het Ierse cohort, aangehaald door Jeukendrup en Gleeson, toont dat voeding alleen de microbiota slechts licht verandert, dat beweging alleen meer invloed heeft op de metabolieten, en dat de duidelijkste verschillen bestaan tussen sedentaire personen die ongezond eten en atleten die gezond eten (3).
Vezels zijn de eerste hefboom, en veel sporters eten er te weinig. Wanneer fermenteerbare koolhydraten in de dikke darm schaars worden, gaat de microbiota eiwitten fermenteren, met productie van ammoniak, fenolen of waterstofsulfide, die betrokken zijn bij een verhoogde darmpermeabiliteit; plantaardige voeding en vezels lijken die omslag af te remmen (3). Veel sporters eten niet genoeg vezels, terwijl een hogere inname samenhangt met een grotere microbiële diversiteit (4). Het aantal verschillende plantensoorten dat men eet, telt zwaarder dan het label ‘vegetariër’ of ‘omnivoor’ (5).
Het tijdstip telt. Minder vezels en vetten vóór en tijdens intensieve training en wedstrijden beperkt spijsverteringsklachten (4); de herstelfasen zijn het moment om ze opnieuw in te voeren (6).
Ontstekingsremmers maken de darm kwetsbaarder. Bij 9 getrainde mannen verergerden twee innames van 400 mg ibuprofen vóór een fietsinspanning de schade aan de dunne darm en tastten ze de darmbarrière aan; de auteurs besluiten dat het gebruik ervan bij sporters moet worden ontraden (7).
Darmgezondheid, gedefinieerd door het functioneren. In 2026 definieerde de International Scientific Association for Probiotics and Prebiotics (ISAPP) darmgezondheid als “een toestand van normaal gastro-intestinaal functioneren, zonder actieve gastro-intestinale ziekte en zonder spijsverteringsklachten die de levenskwaliteit aantasten” (8). Dat is het antwoord op de vraag in de titel: geen enkele samenstelling voorspelt op zich een gezondheidstoestand, en men spreekt voortaan van een microbiota ‘geassocieerd met gezondheid’ in plaats van een ‘gezonde’ microbiota (4). Het doel van de opvolging is geen bacterieel profiel, maar een goed functionerende darm en een goed gevoede microbiota.
Signaturen per discipline, nog te verfijnen. Een review uit 2025 koppelt duursporten aan Prevotella en krachtsporten aan Bacteroides (6). De gegevens uit het veld zijn genuanceerder: bij 33 wedstrijdwielrenners bestonden drie profielen naast elkaar, zonder verband met het niveau, maar een abundantie van Prevotella van minstens 2,5% hing samen met het wekelijkse trainingsvolume (9). En bij marathonlopers neemt Veillonella toe na de wedstrijd en zet ze lactaat om in propionaat; bij muizen verlengde ze de looptijd met 13% (10). Ter herinnering: propionaat kan dienen als energiesubstraat. Het kan de gluconeogenese in de lever voeden en geoxideerd worden (11), wat zou kunnen bijdragen tot de beschikbaarheid van energie en tot het herstel.
Lees ook: Microbiota-darm-hersenas: wat tonen de gegevens bij sporters?
De microbiota van de atleet onderscheidt zich vooral door wat ze produceert. Er is geen ideaal profiel om na te streven, wel functies om te ondersteunen met gevarieerde vezels, in voldoende hoeveelheid en goed getimed in de trainingskalender. Gefermenteerde voeding en gedocumenteerde probiotica vullen die basis aan.